11-12-05

ZONDAG 11 DECEMBER 2005: het sieraad van Heule

Een van de oudste beschermde monumenten van Heule, deelgemeente van Kortrijk, is een molen in dwergformaat: de vlaszwingelmolen met de naam 'Preetjes Molen'. Het is een unicum in Europa. En we moeten de molen dankbaar zijn. Door de bescherming van het windvanggebied blijven ettelijke hectaren waardevol landschap onaangetast.


Zowat halverwege tussen Heule en Heule-Watermolen, in de Hoge Dreef, staat Preetjes Molen. Het is een vlaszwingelmolen van 1859 of 1866 – de meningen van de industriële archeologen en historici zijn verdeeld – . Hij werd gebouwd om vlas te bewerken (zwingelen) door Ivo Deprez, 'Preetje' in de volksmond. Naar verluidt, zou de man als eerste in de streek het zwingelwerk gemechaniseerd hebben met behulp van molenaandrijving. Zijn innovatie was een succes en tegen 1880 waren er in Heule alleen al 11 van die molens actief.

Beschermd monument

Van al die vlaszwingelmolens schiet er maar eentje meer over, die van Preetje. Nochtans bleef hij niet van tegenslag gespaard. In 1872 (of is het 1874?) brandde de molen uit. In een felle storm poogde men het draaien van de wieken stil te leggen, maar door de wrijving van het vangwiel ontstond brand. Preetje kon het zich permitteren zijn windmachine opnieuw op te bouwen. De eigenaar overleed in 1913. Zijn kinderen drongen niet aan. Bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog in 1914 zetten ze de uitbating van de molen stop.

Misschien is de molen blijven staan omdat hij zo typisch is. Ontelbare zondagsschilders konterfeitten doeken met de molen op de voorgrond en Heule met de kerktoren en het torentje van het klooster als decor. Geregeld gebeurden herstellingen, maar dan vooral voor het schilderachtige uitzicht. Het is algemeen geweten dat een molen niet verslijt door te draaien maar door stil te staan. Dat was ook het lot van Preetjes Molen.

Bij koninklijk besluit van 28 april 1944 werd de molen beschermd (geklasseerd zoals men toen zei). Zegt de datum u niets? Het was nog onder Duitse bezetting. Kortrijk is maar bevrijd in september 1944. Van welke instantie ging dat KB uit? Van de koning onder Duits huisarrest in Laken of van de regering in Londen? Ik weet het niet.Maar het intrigeert mij wel. Graag een reactie van wie het weet... In elk geval verscheen dat koninklijk besluit pas op 26 juli 1986 in het Belgisch Staatsblad.

In het novembernummer van Heulespiegel, het tijdschrift van de heemkundige kring 'Langs d' Heuleboorden' betitelde Luc Soens Preetjes Molen als 'het sieraad van Heule'. In datzelfde jaar werd vzw Vrienden van Preetjes Molen opgericht.In 1992 namen de Vrienden de molen in erfpacht van de familie Vandenbulcke, de eigenaars. In 1995-96 werd de molen grondig gerestaureerd en weer operationeel gemaakt. Drie van de Vrienden verwierven intussen een molenaarsdiploma en zetten het mechanisme geregeld in werking: Luc Soens, voorzitter van de Vrienden, Frank Mahieu en Yvan Decaluwé. Voor bezoek: tel. 056 32 09 25.

Pestelroeden

Molinologen beschrijven het molentje als een 'staakmolen op torenkot' (of 'standaardmolen'). Het torenkot is een rond gebouwtje in baksteen (veldbakte?). De eigenlijke molen (het 'molenlijf') is een houten constructie onder een strodak en bekroond door een verguld haantje. Typisch voor een standaardmolen is de buitentrap die vasthangt aan het molenlijf. Hoewel de wind overwegend uit het zuidwesten komt (van over Heule dus), kan de molen naar de wind gekeerd worden ('op de wind zetten' door de molen te 'kruien'), met trap en al. In de grond zitten in de vier windstreken stalen ringen om de molen vast te leggen (te 'vangen').

De wieken zijn iets speciaals, althans voor volslagen leken zoals ik. In molenaarstaal gaat het om houten 'pestelroeden', met 'zelfzwichting op de buitenroede'. Wat ik als buitenstaander zie, is dat het ene paar wieken met een zeil moet bespannen worden en dat het andere paar wieken klepjes hebben die al naar gelang ze wind moeten vangen of niet kunnen dichtgeklapt of opengezet worden.

In 1995 is ook het open landschap rond Preetjes Molen beschermd. In de procedure van het openbaar onderzoek dat aan het beschermingsbesluit voorafging, moest ook de gemeenteraad van Kortrijk zijn advies geven. Dat lokte een gedenkwaardig debat op. De toenmalige meerderheid (CVP, o.l.v. Burgemeester Emanuel de Bethune) wou een aanzienlijk stuk van het voorgestelde gebied uit het beschermingsbesluit halen. Ik heb met hand en tand de grote optie verdedigd. Ik wees op de noodzaak van voldoende ruimte om vrij spel te geven aan de wind die de molen nodig heeft. En ik pleitte voor het behoud van het mooie landschap dat reikt tot aan de kronkelende Heulebeek. Men wou niet luisteren, maar met het advies van stad Kortrijk werd achteraf niet veel rekening gehouden. Beschermd als dorpsgezicht is de omgeving van Preetjes Molen, de Heulebeekvallei, de herenboerderij Hof van Heule met inbegrip van de ast.


Meer over Kortrijk: http://kortrijklinksbekeken.skynetblogs.be

Vrienden van Preetjes Molen: http://www.vvia.be/VrPreetjesMolen.htm

Heemkundige kring 'Langs d'Heuleboorden': http://users.pandora.be/johan.roelstraete/hkheulespiegel....







20:47 Gepost door Marc Lemaitre | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.