29-01-06

ZONDAG 29 JANUARI 2006: de ingetogen flank van Kortrijk

 
Over de kam die het bebouwde deel van Kortrijk-stad scheidt van het glooiende landschap in het zuiden, op een panoramische flank van de vallei van de Keibeek, ligt een van de merkwaardigste begraafplaatsen. De dodenakker van recente datum is aangelegd als een park dat naadloos overgaat in het groene landschap. Het is een creatie van de Italiaanse stedenbouwkundige Bernardo Secchi, auteur van een gezaghebbende structuurschets van het hogere deel van Kortrijk-stad en ereburger van de stad.
 

Van oudsher werden de doden in onze streken begraven aan de rand van de stad of het dorp, in de schaduw van de kerk. Maar aangezien de bevolking steeds maar toenam, lagen de kerkhoven na verloop van tijd in het midden van de bebouwde kom of werden ze verlegd naar de opgeschoven rand. Zo ook in Kortrijk-stad. Achtereenvolgens werden er begraafplaatsen in gebruik genomen naast de Sint-Maartenskerk (thans het gezellige pleintje Sint-Maartens-kerkhof), in de Marksesteenweg (thans Magdalenapark) en in de Meensesteenweg (nog altijd Sint-Janskerkhof, naast KVK). Die laatste stedelijke begraafplaats kan niet meer uitbreiden en ligt nagenoeg vol. Daarom werd gezocht naar een andere locatie.

 

In het zuiden van de stad, traditioneel landbouwgebied, is al geruime tijd een ontwikkeling aan de gang. Grootschalige functies zoals het tentoonstellingencentrum Xpo en diverse campussen van het hoger onderwijs streken neer in een gebied dat Hoog Kortrijk werd genoemd. Om die stadsuitbreiding in goede banen te leiden hield de stad in 1990 een 'meervoudige stedebouwkundige wedstrijd', gecoördineerd door Leiedalingenieur-architect Karel Debaere (nu algemeen directeur van de intercommunale). Daaruit kwam de Italiaanse architect-stedenbouwkundige Bernardo Secchi als winnaar uit de bus. Hij won het van de andere gerenommeerde inzenders, bOb Van Reeth, Stephane Beel en Rem Koolhaas.

 

Panorama

 

 

Een onderdeel van het gelauwerd ontwikkelingsplan van Secchi was de vestiging van een nieuwe stedelijke begraafplaats op Hoog Kortrijk. Hij heeft dat project mogen uitvoeren, geassisteerd door ingenieur-architect Paola Vigano. Beiden mochten ook de Grote Markt van Kortrijk een nieuw uitzicht geven. Het begraafpark werd met een paar jaar vertraging voltooid in 2000.

 

 

 

Een van de sterke punten in de structuurschets van Secchi was dat hij volop wou gebruik maken van de schoonheid van het landschap op Hoog Kortrijk. De andere ontwerpers hadden daar minder oog voor. Die kwaliteit heeft hij te volle uitgespeeld in zijn ontwerp van begraafplaats. Naar zijn idee is een kerkhof aangelegd met 12 terrassen die dalenderwijs de helling volgen vanaf de kam gevormd door de Ambassadeur Baertlaan.

 

 

Op die kam heeft men aan de ene kant een panorama over de stad en aan de andere kant een breed uitzicht op het mooie landschap. Ook de gebouwen die bij de begraafplaats horen zijn landschappelijk verantwoord aangepakt. Ze zijn als het ware ingegraven in de helling, zodat de bebouwing geenszins het uitzicht op de groene akkers en weiden belemmert.

 

 

Naast de twaalf met gras begroeide terrassen is op een brede strook 'brique-pilée' een kleine boomgaard geplant waartussen eenvoudige columbaria in arduin staan opgesteld. Beneden in de vallei doet een gazon dienst als strooiweide; slechts een smalle gracht scheidt de strooiweide van de nabijgelegen akker.

 

 

Plat en in arduin

 

 

Bovenaan het begraafpark hadden Secchi en Vigano in de richting van de Kulak graag een 'beeldenpark' gehad, met platte beelden. Dat is er voorlopig nog niet van gekomen. Je vindt er alleen enkele betonnen strepen in het gras. Toch staat er een 'plat' beeld, aan de andere kant van het ceremoniegebouwtje. Het is een werk van Paul Van Rafelghem. Hij bouwde een 'tombetafel' met zes brokken hardsteen uit Soignies. Het arduinen tafelblad zit aan de ene kant in de schuine grond en bereikt aan het andere uiteinde een normale tafelhoogte. De ruwgekapte blokken geven de richting aan die je moet stappen om de doden een groet te brengen.

 

 

De begraafplaats is van meet af aan afgewerkt als een park, kostprijs: 2.107.100 euro. Een streng reglement moet erover waken dat de waardige sfeer behouden blijft. Met arduinen letterplavuizen zijn de grafvelden (terrasgazons) alfabetisch geordend van A bovenaan tot K onderaan. op elk terras is plaats voor 700 overledenen. Op elk platteau zitten onder het gras geprefabriceerde grafkelders; maar er zijn ook plaatsen voor wie in de volle grond wil begraven worden. Er wordt gestreefd naar een zekere uniformiteit van de grafstenen: vierkant, plat en in arduin.

 

 

Marcel Notebaert

 

 

Na een rondgang in het funerair park kun je de begraafplaats gebruiken als startpunt voor mooie wandelingen in het omliggende landschap. Dat landschap was een belangrijke inspiratiebron voor de Kortrijkse kunstschilder Marcel Notebaert, die woonhuis en atelier bouwde in de vlakbij gelegen Sint-Denijseweg. Een tijdlang maakte hij stevige schilderijen in de trant van Permeke maar met meer kleuren. Om een werk uit die reeks te zien, moet je naar het stadhuis van Kortrijk; men heeft het opgevist uit de reserve van het stedelijk museum en na jaren opnieuw tentoon gesteld.

 

 

Afscheid op zijn Hitchcocks; tot volgende week.

17:38 Gepost door Marc Lemaitre | Permalink | Commentaren (3) |  Facebook |

Commentaren

Beste mar c, Het schilderij van Notebaert hangt vanaf dit weekend terug in het Broelmuseum samen met een 40-tal andere werken uit de 20ste en 21 ste eeuw.
bedankt om de tekst aan te passen en hopelijk tot binnenkort in het Broelmuseum.
Isabelle de Jaegere

Gepost door: Isabelle De Jaegere | 21-01-09

Ben benieuwd Ik kom zeker nog eens het Broelmuseum bezoeken. Maar moet ik een tekst van drie jaar oud nog bijknippen? Met uw reactie is de actualisatie ook gebeurd.

Gepost door: marc | 27-01-09

mooi artikel zeg bedankt

Gepost door: belgisch hardsteen achterblad | 19-12-14

De commentaren zijn gesloten.