26-03-06

ZONDAG 26 MAART: de fabriek van de Kortrijkse vrijzinnigen

Het is de meest onderschatte drankgelegenheid van Kortrijk. Zo gezellig en toch zo onbekend bij het grote publiek. Maar daar wordt dagelijks aan gewerkt door een hechte groep vrijwilligers. De Kortrijkse vrijzinnige verenigingen hebben in 2002 hun intrek genomen in een leegstaande en grotendeels vergeten textielfabriek. Daarmee kwam een eind aan een decennialange zoektocht. Met vereende krachten werd er van het complex een prachtig ontmoetingscentrum gemaakt: VC Mozaïek, Overleiestraat 15A. De ruimte werd gerenoveerd met veel respect voor haar historische achtergrond.

Een decreet van de Franse keizer Napoleon (4 mei 1809) geldt nog altijd in België en verplicht de gemeentelijke overheid het onderhoud van de kerkgebouwen te financieren. Verenigingen met een vrijzinnige levensbeschouwing vallen niet onder die ronduit eenzijdige regeling en hebben altijd hun plan moeten trekken. In Kortrijk stelde het stadsbestuur zich lange tijd heel stuurs op. Pogingen van het Humanistisch Verbond om via de stedelijke culturele raad aan wat subsidies en erkenning te geraken, werden in het begin gefnuikt met het argument "dat zij niet aan cultuur deden". Voor alle duidelijkheid: het is intussen veel verbeterd en de vrijzinnige gemeenschap had de Mozaïek niet kunnen realiseren zonder steun van de overheid (ook de stedelijke).

In 1990 vonden de vrijzinnigen een eerste onderkomen in de Brugsestraat 44. Voor de financiering deed de stad een duit in het zakje, een resultaat van de Markse connectie cultuurschepen de Bethune (CVP) en SP-fractieleider Rudy Dejaeghere.

Coiffeurssalon

Vzw Vrijzinnig Ontmoetingscentrum nam zijn intrek in de gewezen kapperszaak van Roger Vandeleene. Ik denk niet dat er een verband was, maar de overleden coiffeur was op het einde van de oorlog opgepakt als verzetsman. Met zijn grootmoedig karakter relativeerde hij zijn rol en vertelde hij dat hij tegen de lamp gelopen was op een bal. De Duitse bezetter had een algemeen fuifverbod uitgevaardigd.

Roger Vandeleene deed wel meer dan fuiven. Hij was betrokken bij de oprichting van “De Morele Oudstrijdersbond rondom Koning Leopold III”. Hij was groepoverste en stond in voor de verdeling van geld en zegels aan voortvluchtigen. Na zijn arrestatie door de Nazi's zat hij bijna een jaar in het concentratiekamp Dachau, waar hij als een wrak uit kwam.

Het verbouwde coiffeurssalon was al rap te klein voor de talrijke activiteiten van de vrijzinnige verenigingen. Een nieuwe zoektocht deed de groep rond voorzitter Doris Verlinde een 'slapende' textielfabriek ontdekken, die als het ware om het hoekje lag te wachten.

Zachte verbouwing

Verscholen achter een statige conciërgewoning en een zware poort stond in de Overleiestraat de weverij Vanderme(y)nsbrugghe-Stragier. De werkzaamheden waren al geruime tijd uitgedoofd als een kaars; in de jaren zeventig werd er nog tentzeil versneden. Maar de eigenaars hadden de moeite niet gedaan om de boeken definitief neer te leggen. Stock, materialen, boekhouding, machines, het was er nog allemaal, jarenlang alleen bezocht door spinnen en ander ongedierte. De vereffenaars moesten in 1998 nog een buitengewone aandeelhoudersvergadering bijeenroepen om de fabrieksgebouwen te gelde te kunnen maken.

Vzw Vrijzinnige Werken kon, na een lange lijdensweg, het complex aankopen in 1999. Een achtergelaten fabriek verbouw je niet zomaar en het duurde tot 2001 eer de renovatiewerken van start konden gaan. Er werd van meetafaan geopteerd voor een 'zachte' verbouwing met respect voor het bouwkundig en industrieel erfgoed. De zorgvuldige plannen brachten de Vlaamse overheid ertoe het project te financieren.

Koestraatje

Het fabriekspand dateert van 1880 en werd gebouwd ten behoeve van het imposante herenhuis (nr. 17, thans textielhandel Philippe Vanneste, gebouwd in een voor Kortrijk zeldzame Louis Philippestijl in 1850). De woning met bakstenen gevel aan de Overleiestraat, was het huis van de conciërge van nr. 17. De grote poort gaf toegang tot een laadkoer en een van de grootste koetshuizen van de stad. Die koetshuizen zijn in een soort neo-renaissancestijl en bestaan uit een breed symetrisch gebouw met een centraal gedeelte met drie bogen en een trapgeveltje aan beide zijden.

Thans staat dat mooie ensemble in een smalle gang, maar de muur die de koetshuizen afsluit van de tuin van het herenhuis is van latere datum. Oorspronkelijk konden de koetsen en gespannen draaien op een omvangrijke koer. De drie bogen omspanden evenveel inrijpoorten.

In 1926 werd het eigendom opgesplitst en vestigde de weverij Vanderme(y)nsbrugghe-Stragier (verkorte naam 'Menstra') zich in koetshuis en conciërgewoning. Achteraan het koetshuis bouwde de weverij een dubbele fabriekshal. Het bedrijf had ook ingangen in de Fabriekskaai, het Koestraatje en de Burgemeester Schinkelstraat.  Mensa produceerde matrastijk en zware ameublementstoffen.

Van de 3.300 m² die de weverij toen innam, neemt de Mozaïek er nu 1.000 m² in. Er is nog een kleine achteruitgang in het Koestraatje. Dat is een vergeten steegje, te bereiken via een gangetje onder een klassiek tongewelfje. Ooit was het voor de koeien van het landelijke Overleie de toegang tot de weiden naast het verdwenen Recollettenklooster. Nu het poortje is verwijderd, kun je er weer in; in het midden van de stad arriveer je er in een door groen overwoekerd onverhard pad.

Rompen

Bij de verbouwing heeft men ernaar gestreefd de voorhanden ruimten optimaal te benutten zonder de structuur te veranderen. Het pittoreske koetshuis met zijn elegante bakstenen gewelven bleek ideaal voor de cafetaria. De fabriekshallen vormen prachtige multifunctionele vergaderzalen, natuurlijk verlicht door de op het zachte noorderlicht gerichte lichtstraten van de typische sheddaken.

Zoveel mogelijk is alles wat herinnert aan de textielactiviteit, bewaard. Zo vind je aan de muren van het café nog de ringen waaraan de paarden werden vastgemaakt. In de fabriekshallen getuigen tal van voorwerpen van het noeste werk van vroeger: de houten aandrijfwielen waarmee de weefgetouwen op gang werden gebracht, de oude stroomvoorzieningen, een bascuul enzovoort. Wat vreemd zijn de twee "rompen" die men heeft laten staan in de grote hal. Het zijn levensgrote houten ... kruisen, waaraan de strengen garen werden gehangen om ze los te schudden vooraleer ze naar de getouwen gingen. Een streling voor het oog zijn de honingkleurige "dalles industrielles" die er nog op veel plaatsen liggen.

Vrijwilligers

De Mozaïek is vanzelfsprekend de thuisbasis van het Vrijzinnig Centrum MozaIek vzw, een soort Kortrijkse koepel van vrijzinnige verenigingen. De vzw beheert het complex en stelt de infrastructuur ter beschikking voor vrijzinnige plechtigheden. De Mozaïekers, allemaal enthousiaste vrijwilligers, organiseren zelf ook educatieve, recreatieve en culturele activiteiten. Een bekende jaarlijkse stunt is de plantjesverkoop voor de actie Kom Op Tegen Kanker. Buitenstaanders kunnen vergaderzalen, lokalen en keuken huren. Je kan lid worden van de vzw; je steunt daarmee de werking en je krijgt tweemaandelijks het tijdschrift Zoeklicht. Tel. 056 37 16 15. Erik Verbeurgt is voltijds coördinator.

Zeven Kortrijkse vrijzinnige verenigingen zijn de bevoorrechte partners van de Mozaïek. Als 'huisverenigingen' zijn ze vertegenwoordigd in de raad van bestuur. Het gaat om de Actieve Grijze Geuzen (voorzitter Maurits Lepoutre), de August Vermeylenkring (voorzitter Dirk De Meester), het Humanistisch Verbond Kortrijk (voorzitter Jean Pierre Staelens), de Oudervereniging voor Moraal (voorzitter Ann De Deken), Polyfinario Jeugdwerking, Uitstraling Permanente Vorming Kortrijk (voorzitter Amé Deconinck), en het Willemsfonds Kortrijk (voorzitter Lydie Valcke).

In de conciërgerie hebben enkele professionele organisaties onderdak gevonden: het Centrum Morele Dienstverlening van de Unie van Vrijzinnige Verenigingen. Je kan er terecht met vragen over het leven en over de georgansieerde vrijzinnigheid. De consulenten bezoeken zieken in ziekenhuizen en thuis, en begeleiden vrijzinnige plechtigheden. Een ander initiatief is Opvang vzw, een erkende dienst voor pleegzorg. Ook SOS Zelfhulpgroep en SOS-Nuchterheid vzw houden er kantoor.

De Mozaïek is erg gastvrij. Je hoeft je niet te laten ontdopen om als particulier een zaal te huren voor een familiefeest. 'Buitenstaanders' zoals de Koninklijke Filharmonie van Kortrijk en het reiscafé Antipode weten de prachtige infrastructuur te waarderen. Een internationale flamenco-club komt er geregeld oefenen.

Maar je kunt er ook zomaar komen binnenwaaien. Elke vrijdag- en zaterdagavond vanaf 19 uur en elke zondag van 10 tot 18 uur is het Mozaïekcafé open. Nogmaals: het is een van de gezelligste drankgelegenheden van de stad en de locatie is interessant genoeg voor een bezoek.

 

Zie ook: http://www.vcmozaiek.be

 

13:44 Gepost door Marc Lemaitre | Permalink | Commentaren (1) |  Facebook |

Commentaren

Dank voor de interessante uitleg.
Een voor mij grotendeels onbekend gebouw.
Goede uitleg en mooie foto's
Een bezoek overwaard blijkbaar
Jean-Paul Stillatus

Gepost door: Stillatus Jean-Paul | 12-10-06

De commentaren zijn gesloten.