30-04-06

ZONDAG 30 APRIL 2006: de goedkoopste Goedkope Woningen

Vandaag neem ik jullie even mee naar een onvermoed hoekje dat mij nauw aan het hart ligt: de eerste tuinwijk van Kortrijk, de oudste realisatie van de Kortrijkse sociale huisvestingsmaatschappij Goedkope Woning: thans 'Tuighuisstraat' genoemd. Het wijkje is veel van zijn rustieke karakter kwijtgespeeld in de loop van de jaren. Ook zijn de tuinen in kwestie erg verschrompeld. Maar een aandachtige bezoeker kan er nog zijn nieuwsgierigheid aanscherpen aan de vele details die verwijzen naar de bedoelingen van de bouwers van de wijk.

Het wijkje is genoemd naar de 'tuighuizen' van de stadsdiensten en de oude brandweerkazerne, op het einde van de volkse Sint-Antoniusstraat en palend aan de Rijkswachtkazerne. Maar voor de fusie heette het simpelweg Tuinwijk. Omdat er ook in Bissegem een tuinwijk bestond, heeft men de naam veranderd.

Goedkope Woning

Het bouwblok met de landelijk aandoende woningen is de eerste realisatie van de pas opgerichte Kortrijkse sociale huisvestingsmaatschappij Goedkope Woning. De maatschappij, een coöperatieve (!), zag het levenslicht in 1923 onder het voorzitterschap van burgemeester Georges Vercruysse en werd erkend door de in 1919 opgerichte Nationale Maatschappij voor Goedkope Woningen. De oprichters hebben echt niet veel tijd verspeeld met het zoeken naar een originele naam. De belangrijkste aandeelhouders waren de stad, de voorlopers van het OCMW en de Provincie. Zoals nog steeds werkte de maatschappij met overheidssubsidies om te bouwen, maar moest ze voorts zien rond te komen met haar huurinkomsten.

Er waren eerdere pogingen tot sociale woningbouw in Kortrijk. Zo werd in 1897 een 'Société anonyme pour la Construction, Location et Vente de Maisons ouvrières' opgericht met industrieel Camiel De Stoop als voorzitter. Het was een privaat initiatief, dat de aandeelhouders een minimum aan winst moest opleveren en dat ondersteund werd met allerlei belastingsvoordelen. In Kortrijk vind je, vooral op Overleie, verschillende 'Stoopsreken', rijen arbeiderswoningen die door die maatschappij werden gebouwd (Roterijstraat, Watermolenstraat).

Door de grilligheden van het politieke leven en natuurlijk ook dank zijn de kiezers en mijn partij, ben ik in 2003 voorzitter geworden van Goedkope Woning Kortrijk. Vandaar dat het onvermoede hoekje van vandaag mij nauw aan het hart ligt.

Nieuwe beschaving

In de eerste jaren van de Nationale Maatschappij voor Goedkope Woningen was de tuinwijkgedachte zeer populair. De tuinwijkgedachte is in Engeland ontstaan als reactie tegen de miserabele en ongezonde leefomstandigheden en huisvesting van de arbeiders in de 19e eeuw. Men wilde, zeer vooruitstrevend, de woonvoordelen van de stad - dicht bij het werk in de geïndustrialiseerde bedrijven - combineren met die van het platteland - gezonde lucht en mogelijkheid van tuinbouw.

'Uitvinder' was Engelsman E. Howard, die in 1898 een socialistisch manifest schreef onder de titel: 'Tomorrow, a Peaceful Path to Real Reform'. De tuinwijken stelde hij als ideaal van een nieuwe beschaving, afgestemd op samenwerking en sociale rechtvaardigheid.

Een kenner van de tuinwijkgedachte is huidig Vlaams Bouwmeester Marcel Smets, die er een standaardwerk over schreef (1977). Hij wijst erop dat de socialisten groot voorstander waren van tuinwijken, omdat ze die beschouwden als de villawijken van de arbeiders.

De eerste tuinwijk van België werd merkwaardig genoeg gebouwd in Roeselare, de wijk Batavia in 1919. Kort daarop, in 1922, werd door socialistisch minister van huisvesting Joseph Wauters de eerste steen gelegd van de beroemdste tuinwijken van ons land, de nog altijd prachtige wijken Le Logis-Floréal in Watermaal-Bosvoorde.

Kortrijkse Tuinwijk

De Kortrijkse Tuinwijk, tussen de Tuighuisstraat en de Boudewijn IX-laan, dateert van 1924. Het bleef lange tijd het enige tuinwijkexperiment in onze stad. De regering, waaruit de socialisten intussen weer verdwenen waren, verzette zich immers tegen de 'socialiserende' huisvestingspolitiek van de Nationale Maatschapij voor Goedkope Woningen. In 1926 weigerde de regering zelfs kredieten te verlenen!

Na 1926 kwam de klemtoon in de volkswoningbouw te liggen op de kostprijs. Een woning mocht toen niet meer kosten dan 25.000 frank per woning (625 euro). De hoogwaardige aanleg van tuinwijken werd afgedaan als te duur. Zo ook bouwde Goedkope Woning na 1926 opnieuw klassieke, bescheiden rijwoningen - 'reken' dus - (zoals in 1928: 20 huizen in de Oudenaardsesteenweg, 1929: 20 op Walle, 1931: 32 in de Vlasbloemstraat - toch weer met voortuintjes).

Pas na de tweede wereldoorlog bracht Goedkope Woning de èchte, grootschalige tuinwijken in Kortrijk (Nieuw Kortrijk, Venning, Drie Hofsteden, Sionwijk, Langemunte). Momenteel is bij gebrek aan uitgestrekte bouwgronden ook de tweede golf van de tuinwijkgedachte voorbij en kan de maatschappij alleen nog bouwen en verbouwen in het midden van het bestaande stedelijke weefsel.

Spiegelbeeld

Maar terug naar de eerste Kortrijkse tuinwijk. In 1924 en 1925 bouwde Goedkope Woning tussen de Boudewijn IX-laan en de spoorweg 56 woningen. Nog altijd kun je er zien hoe en in welke mate de principes van de tuinwijkgedachte daar werden toegepast.

Hoewel de woningen in ensembles van twee, vier en acht werden gebouwd, kun je niet zeggen dat het doodnormale rijwoningen zijn. Er is duidelijk hard gewerkt aan het ontwerp. Uiteraard herinnert de stijl met topgevels en mansarden aan een geïdealiseerde bouwwijze op het platteland - zo hoorde het in de prille jaren van de tuinwijkmode.

Maar in tegenstelling met de modernistische ideeën achter de tuinwijkgedachte, is hier niet gekozen voor baanbrekende materialen en genormaliseerde elementen. De wijk bestaat uit 28 verschillende duo's van woningen die elkaars spiegelbeeld zijn. Er wordt gegoocheld met traditioneel metselwerk in baksteen: boog- en cirkelvormen, rechte en schuine lijnen, je vindt het er allemaal.

Wat wel in overeenstemming met de tuinwijkgedachte was, waren de tuinen voor- en achteraan, en meer nog de grote 'weide' in het midden van het wijkje, bestemd voor collectief gebruik. De woningen hebben dan ook allemaal een achteruitgang. In dat bouwblok zien wij eveneens een ander kenmerk van de tuinwijken: de inspectiepaadjes. Van daarop kon de opzichter van de maatschappij in de gaten houden of de huurders hun woning een beetje netjes hielden.

Binnenplein

Wat schiet er nog van over van onze historische tuinwijk? Goedkope Woning heeft in al die jaren een aantal woningen verkocht aan zittende huurders. Toch verhuurt de maatschappij daar nog verschillende huizen. Het eerste wat kopers meestal doen, is eigenaardig genoeg het vervangen van de uniforme voordeur door eentje naar eigen smaak. De verhuurde woningen hebben een voordeur in bruingekleurd merantihout.

Waar de huurwoningen nog het meest hun oorspronkelijk uitzicht hebben behouden, zijn veel verkochte woningen drastisch verbouwd en veelal voorzien van een 'modernere' gevel. Velen zullen het zich nu beklagen dat ze het authentieke uitzicht niet hebben behouden, dat nu als romantisch wordt ervaren.

Het binnenplein is nooit een succes geweest. Dat komt ook omdat de maatschappij zich nooit veel gelegen heeft gelaten met het onderhoud van de omgeving. Dat werd, ten onrechte volgens mij èn in strijd met de tuinwijkgedachte, beschouwd als iets waar de maatschappij geen geld kon aan verspillen. De 'weide' verviel tot een vervuild stuk braakliggende grond. Pas enkele jaren geleden heeft het stadsbestuur er een openbaar pleintje aangelegd met een centraal gazon en asfaltwegen naar de garages.

Niet goed vind ik dat de meeste woningen intussen zijn afgesneden van het rustige binnenplein dat een heel gezellige ontmoetingsplaats zou kunnen zijn. Op het einde van de tuinen staat nu meestal een garage over de volle breedte. Ouders kunnen vanuit hun keukenvenster niet meer een oogje in het zeil houden op hun kroost die op het pleintje spelen.

Albert

Nadat het wijkje lange tijd een onderkomen imago had, lijken de woningen er weer in trek te komen. Dat komt ook omdat Goedkope Woning eindelijk - en veel te laat - zijn patrimonium is beginnen op te knappen. De woningen zijn ruimer dan ze er aan gevelzijde uitzien. Voor mensen die bereid zijn te investeren in renovatie zijn het eigenlijk schitterende panden, precies groot genoeg, met eigen garage, met een rustige achterkant, en gelegen op wandelafstand van het stadscentrum. Onlangs is een woning verkocht voor 6,5 miljoen frank.

Voor Goedkope Woning zijn het haar goedkoopste woningen. Ze zijn al lang afbetaald. De huurders betalen slechts een bescheiden huurgeld. De huurprijs wordt immers berekend op de oorspronkelijke waarde van het pand, geactualiseerd volgens een officieel vastgestelde index. Voorst is de individuele huurprijs van elke huurder ook afhankelijk van zijn inkomen.

In een van de huurwoningen woont de huurder met de oudste anciënniteit bij Goedkope Woning. Zeventiger Albert Vansteenkiste is er geboren en is er blijven wonen nadat zijn ouders overleden waren. In zijn goed onderhouden woning kun je nog zien hoe men in 1924 bouwde. Albert verjaart op 1 mei, waar hij als roodgezinde heel fier op is. Proficiat morgen, kameraad!

Achter de woonkamer vooraan geeft de ene deur toegang toegang tot de keuken en de tuin (vroeger bestemd voor de eigen aardappelen, groenten en fruit). Als je de andere deur neemt, moet je twee treden naar omhoog en kom je in een soort 'voutekamer'. Op de verdiepingen zijn drie slaapkamers en een zolderkamer. Voor geen geld van de wereld zou Albert willen verhuizen.

13:27 Gepost door Marc Lemaitre | Permalink | Commentaren (2) |  Facebook |

Commentaren

oudgebruiker Met nostalgie heb ik de foto's bekeken hier ben ik opgegroeid,mijn grootouders woonden in de graafboudewijn9laan en hun achtertuin gaf een zee van mogelijkheden on op het binnnen plein te ravotten,te spelen voetballen en eerste liefjes,kortom het was er aangenaam,iederen kende iedereen,je had in die tijd 3 clansde rijkswachtkinderen,st antoniusbende en den tinwijk,wat was het fijn om hier op te groeien,er waren toen die tijd heel veel kinderen en nu zijn er al velen verhuisd of ons ontvallen,hier had ik een jeugd om nooit te vergeten

Gepost door: verschelde | 26-01-09

Hoi iedereen,

Ik heb kortrijkonvermoedehoekjes.skynetblogs.be gevonden via Startpagina.
Deze site ziet er goed en gezellig uit!
Ik wil graag ook zo een mooie site maken. Welke applicatie heb je hier precies voor gebruikt? Mijn blogje ziet er nog leeg uit. :(

Bedankt

Tot snel vanuit A'dam
Willy

Gepost door: vakantiehuis | 08-02-11

De commentaren zijn gesloten.