28-05-06

ZONDAG 28 MEI 2006: een landduin uit het Pleistoceen in gevaar ... in Kortrijk

 

Tussen de socialewoonwijk 'de Venning' en de Kortrijkse ringweg R8 ligt nog 8 hectare open gebied. Toevallig is het een terrein met hoge natuurwaarde, een restant van een landduin uit de late IJstijd. Door een unieke samenwerking tussen buurtbewoners, Natuurpunt, het OCMW en het stadsbestuur krijgt de natuur er volop kansen. Jammer genoeg bestaan er plannen om tegenaan de ringweg een strook van 3,5 hectare te bestemmen als 'lokale bedrijvenzone', zeg maar als zichtlocatie voor een paar grote showrooms. Zoals zovelen ben en blijf ik tegen dat onzinnig plan. Laat je overtuigen door de plek zelf: ga kijken. Veel plezier toegewenst - voorlopig toch nog!

Voor het onvermoede hoekje van vandaag moet je de Vaart oversteken. Tussen de Vaart en de Kortrijkse ringweg, en tussen de Gentsesteenweg en de spoorweg naar Gent, ligt de Venning, een stadsdeel dat grotendeels is ingenomen door een socialewoonwijk, een tuinwijk van Goedkope Woning Kortrijk. Achter de ring begint Harelbeke. Tussen de woonwijk en de ring liggen nog 8 onbebouwde hectaren en daar wil ik het over hebben.

Die open ruimte daar is een zeldzaamheid in het compleet verstedelijkte gebied. Er is tot nu niet gebouwd door een samenloop van omstandigheden. Het is een strook die pas in 1976, bij de fusies van de gemeenten, is afgesneden van Harelbeke en is toegevoegd aan stad Kortrijk. Op het gewestplan Kortrijk werd het ingekleurd als woonuitbreidingsgebied, dat wil zeggen een gebied dat voorlopig niet mocht aangesneden worden.

Mammoeten

Waar de ondergrond in Kortrijk overwegend klei- of kleileemgrond is, tref je daar zand aan. Hier en daar vind je in de brede Leievlakte dergelijke zandstapelingen. Het zijn landduinen gevormd door opstuivingen in de late IJstijden (ook Pleistoceen genoemd, 10.000 jaar geleden) van zand dat zich op de drooggevallen delen van de Leiebedding bevond. In die ijzige tijd struinden hier nog mammoeten rond, belaagd door de eerste mensen.

Bij een duin stelt een mens zich een zandige heuvel voor. De Venning is evenwel zo plat als een biljart. Niettemin is de omgeving bekend als de Zandberg (een straatnaam zowel aan Kortrijkse als aan Harelbeekse kant van de Ring). Zand is altijd een nuttig materiaal geweest. Ik veronderstel dat de hele berg zand simpelweg beetje bij beetje is afgegraven in de loop der tijden. Hoe dan ook is de bodem nog altijd heel zanderig.

De Vennestraat, die tussen de woonwijk en het open gebied loopt, heeft ook een naam die tot nadenken stemt. Een ven is een vijvertje op zandbodem, op de heide of achter de duinen aan de kust. De naam 'Vennestraat' is oeroud. De weg speelde bijvoorbeeld al een rol in de Guldensporenslag (1302): hij bakende de Groeningekouter af, waarop de Franse ridders in de drassige grond de kop werden ingeslagen door de stedelijke milities van Gent en Brugge.

Een zandbodem is niet overal een woestijn. Op de Venning blijft het zand vochtig door een 'hoge watertafel', d.w.z. ondiep liggend grondwater, opgehouden door de onderliggende ondoorlaatbare kleilagen. Gelegen buiten de stadsmuren, was het een landbouwgebied. Pas in 2000 werd de bouwvallige Vennehoeve, een L-vormig boerhof aan de Vennestraat, gesloopt. In documenten van 1770 werd weduwe Veys vermeld als eigenares.

De laatste actieve uitbater van de Vennehoeve was Erik Vanfleteren. Hij bouwde naast het erf een woning met (ondertussen ook al gesloten) buurtwinkel. Hij verbouwde groenten die hij een tijdlang zelf verwerkte en verkocht op de Kortrijkse Groothandelsmarkt. Op drassige weiden kweekte hij schapen. Ook de Zwevegemse landbouwersdynastie De Pestele bewerkte er tot voor kort nog enkele akkers: maïsteelt (verwerking van varkensmest dus).

Erik Vanvleteren gaf het wijkcomité van de Venning in de jaren tachtig de toestemming om op zijn schapenweide een feesttent te zetten voor de jaarlijkste Venningfeesten. Precies twintig jaar lang hielp ik er mee aan de organisatie van die zeer volkse festiviteiten, waar ik met heimwee aan terugdenk. Al spoedig werd de schapenweide een permanent speelplein voor de kinderen van de wijk. Eerst werd het gehuurd op kosten van het wijkcomité; later werd de huur overgenomen door de stad.

Kansen voor mens en natuur

Meer dan elders in het Kortrijkse vond je in dat een beetje vergeten gebied veel kleine landschapselementen. Het was als het ware een ouderwets landschap dat was blijven bestaan. In vroeger tijden zag de buiten er veel aantrekkelijker uit dan nu doorgaans het geval is, met onregelmatige blokpercelen, omsloten door zuivere grachtjes en levende groenafsluitingen. Dat is op de Venning blijven bestaan.

Er was dus een uitstekende basis aanwezig voor natuurontwikkeling.

Natuurberschermer van het eerste uur, Jan Desmet, vond een hoop medestanders voor de uitvoering van een doordacht plan van natuurontwikkeling. Voordien hadden de wijkgenoten Jean-Pierre Matton en Gustaf Vangheluwe op een zompig stuk grond van de NMBS al wilgen gepland. Die bomen kregen het gezelschap van zaailingen van waterlievende kraakwilgen en zo ontstond een soort 'griend', een akker waarop wilgen werden gekweekt. Een groot stuk van het jaar staan de bomen met de voeten in het water.

In 1999 nam Natuurpunt Kortrijk het gebied onder zijn hoede. Met de Belgische Spoorwegen werd overeengekomen dat Natuurpunt zowel het kraakwilgenbosje als de 300 meter lange spoorwegberm aan de rand van het gebied in beheer mocht nemen. De knotwilgen aan de speelweide werden vakkundig geknot.

Een grote sprong voorwaarts was de beslissing van het OCMW, grootgrondbezitter in het gebied, om zijn gronden ter beschikking te stellen voor het herstel van het waardevolle oude landschap. Piet Lareu, toen buurtwerker, een netwerker eerste klasse, smeedde een zeer origineel samenwerkingsverband samen, bestaande uit het OCMW, het bewonerscomité Vaart, de sociale werkplaats van vzw De Poort en Natuurpunt Kortrijk. Piet Lareu werd later opgevolgd door een even enthousiaste Rik Devroe. De bonte bende diende een project in bij het Aardgasnatuurfonds, een fonds van de Kon. Boudewijnstichting. Het fonds bekroonde het natuurontwikkelingsproject en kwam met een pak centen over de brug.

Met dat geld werden allerlei ingrepen gefinancierd. Zo kwamen leerlingen van de lagere school van de Drie Hofsteden er essen planten. Een met bouwafval gedempte poel in het midden van het gebied werd opnieuw uitgegraven. De gracht die er naartoe liep, werd verbreed. Wijkbewoners en Natuurpunt beplantten de hoge talud van de spoorweg. Honderden meter hagen werden aangeplant, ook buiten de OCMW-gronden. Vzw De Link haalde een wrak van een bestelwagen van het terrein. En in de bomen werden nestkasten opgehangen voor torenvalk en steenuil.

In 2001 werd de ondergeploegde veldweg die door het gebied liep volgens de Atlas der Buurtwegen - met de naam Zandbergweg - heraangelegd. Piet Lareu, intussen ook informatieambtenaar bij de bouw van een ondergrondse parking op de Veemarkt, sprak zijn connecties aan en de opgegraven aarde van de Veemarkt werd naar de Venning gevoerd voor de ophoging van die weg. Daarmee werd een aantrekkelijke wandeling aangelegd.

Vlindertuin

De kroon op het werk kwam in 2003. Met de steun van het Aardgasnatuurfonds werd onder leiding van Jan Desmet en echte vlindertuin aangelegd.

In een verzorgde, beschutte tuin op de vroegere speelweide zijn in verschillende perken voedsel- en waardplanten voor vlinders uitgeplant. Vlinders vinden er nectar en kunnen er in ideale omstandigheden hun eitjes leggen. Hun rupsen vinden er het gepaste voedsel.

Ook de directe omgeving werd aangepast aan de noden van de kleurrijke fladderaars: er kwamen traditionele hooilanden omzoomd met hagen. Informatieve panelen, een infohuisje en naamplaatjes bij de planten maken van een bezoek aan de vlindertuin een zeer leerrijke belevenis.

De meeste werken - als ze niet door vrijwilligers werden uitgevoerd - werden gerealiseerd door werknemers van de Leerwerkplaats Groenbeheer van vzw De Poort. In die zin heeft het project ook een belangrijk sociaal tewerkstellingsaspect.

Intussen deed ook de stad zijn deel. Op aansluitende gronden kwamen volkstuintjes voor stedelingen die graag zelf groenten, fruit en bloemen willen kweken. De percelen zijn voorzien van uniforme houten tuinhuisjes en beukenhagen. De belangstelling is zo groot dat er een wachtlijst is.

Dicht tegen de woonwijk, is er een nieuw speelplein aangelegd, met jongerenhonk en al. Verderop hebben bewoners uit de omgeving nog enkele weiden in gebruik, waarop vooral paardjes worden gehouden (o.m. door de broers Vanleynseele). En tegenaan de achterkant van de huizenrij van de Deerlijksestraat zorgen hoge bomen voor een groene afscherming van de horizon.

Showrooms

Uit een misbegrepen gevoel voor verdelende rechtvaardigheid kreeg het stadsbestuur het onzalige idee om de kleine helft van het gebied een andere bestemming te geven. Eigenlijk wel slim gezien. Het is niet eenvoudig om van woonuitbreidingsgebied een bedrijventerrein te maken. Door de helft 'op te offeren' aan de natuur, hoopt men allicht dat 'Brussel' meegaander zal zijn.

De buurt kwam massaal in het verweer. De mensen zagen al met lede ogen de groene horizon van hun kersverse natuurpark verdwijnen voor grote bedrijfsgebouwen. Meer nog vreesde men voor veel en zwaar extra verkeer in een woonwijk die nu al te lijden heeft van te veel sluikverkeer. Ofwel moet er een nieuwe ontsluitingsweg komen door de aaneengesloten huizenrij van de Deerlijksestraat. Ofwel worden de bedrijfsgebouwen ontsloten via de Vennestraat, die een rustige woonstraat zou moeten blijven.

Affichettes verschenen aan veel vensters. En een petitie kreeg 1.200 handtekeningen en werd op 10 mei 2004 overhandigd aan de burgemeester bij het begin van de gemeenteraad. In de gemeenteraad kwamen interpellaties, onder meer van mijzelf.

Desondanks zette het stadsbestuur door. In het voorontwerp van Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Kortrijk (GRSK) is als project opgenomen: "Opstarten van de realisatie van de ambachtelijke zone Venning langs de R8, met aandacht voor de ontsluiting van het gebied'. In de gemeenteraad van mei heb ik verklaard dat ik als burger ging gebruik maken van mijn recht om bezwaar in te dienen tegen dat project. Thans loopt tot eind juli het openbaar onderzoek over het GRSK. In dat openbaar onderzoek hebben de burgers het recht hun bezwaren kenbaar te maken. Die worden daarna uitvoerig besproken in de adviesraad-stuurgroep (GECORO). Ik raad iedereen aan van die rechten gebruik te maken.

Overigens ben ik ervan overtuigd dat al wie het paradijsje op de Venning gaat bezoeken, tegen die 'ambachtelijke zone' zal zijn. Op fotojacht in het gebied zag ik op een bepaald moment een enorme haas op mij afstormen. Pas op het laatste moment maakte de langoor geschrokken een hoek van 90 graden. Dat levende bewijs van het heropleven van de natuur in dit verstedelijke gebied, kwam precies aangelopen uit de strook bestemd voor bedrijfsgebouwen ...

 

 

 

 

 

09:47 Gepost door Marc Lemaitre | Permalink | Commentaren (1) |  Facebook |

Commentaren

In verband met Eric Vanfleteren,kan dat zijn dat die erik familieis van yvonne Moerman denk dat haar dochter een Vanfleteren huwde,die yvonne baatte in de jaren vanaf de veertiger jaren denk ik een groenten zaak uit was geen uitzicht van een winkel,dat was in de Kleine Sint-Janstraat niet ver van Lustens,er was een achterpoort in de Twaalf Apostelenstraat,ze noemden dat bij Vonne van Moermans,waarschijnlijk had die een andere achternaam ?Weet je meer over die erik ?
Graag info

Gepost door: Delrue Rene | 27-08-12

De commentaren zijn gesloten.