11-11-09

Bijna ingestort havenmagazijn gerestaureerd tot 8 karaktervolle woningen in Kortrijkse Groeningekaai

schaeken 1

In de Kortrijkse Groeningekaai wordt een half verknoeide en bijna ingestorte binnenhavenloods van 140 jaar oud gered en in zijn oorspronkelijke glorie hersteld. Een private investeerder laat de magazijnen opdelen in acht exclusieve woningen, uitkijkend op de Vaart Kortrijk-Bossuit. De historisch verantwoorde restauratie gebeurt volgens strikte regels opgelegd door de stedenbouwkundige administratie van stad Kortrijk en wordt nauw opgevolgd door de afdeling Onroerend Erfgoed van het Vlaamse ministerie RWO. De officiële bescherming van bouwkundig erfgoed wordt door de eigenaars meestal ervaren als een zware last. Dit geval bewijst dat precies de erfgoedwaarde het pand waardevoller maakt. Als het niet beschermd was, had het waarschijnlijk al lang plaats gemaakt voor een flatgebouw van twaalf in een dozijn. Dank zij de bescherming kunnen er nu unieke en sfeervolle woningen komen.

Chaufagist Wim Ampe (specialist vloerverwarming) van Vichte heeft van het Kortrijkse stadsbestuur een vergunning gekregen om de oude magazijnen Groeningekaai 14+ te verbouwen tot 8 woningen. Aan de verbouwvergunning zijn evenwel heel uitgebreide voorwaarden verbonden. Het pand is immers beschermd als monument, hoewel de erfgoedwaarde zwaar is aangetast door eerdere onoordeelkundige ingrepen.

Dijkendelvers

Het pand, een lang magazijn, dateert uit de eerste jaren nadat de vaart Kortrijk-Bossuit was gegraven. De uitgraving van die nieuwe waterweg was halverweg de negentiende eeuw een soort sociale-economieproject. Op het einde van de jaren 1840 was onze streek in een zwarte crisis gedompeld - de textielbazen hadden het vertikt tijdig over te schakelen op mechanisering -; tot de helft van de actieve bevoling leefde van openbare steun. Een programma van investeringen in nieuwe waterwegen kon tijdelijk honderden 'dijkendelvers' aan het werk helpen.

Een kanaal dat de Bovenschelde met de Leie verbond, betekende een inkorting met 130 km voor de aanvoer van steenkool, Doornikse steen en kalk; de boten moesten de omweg niet meer maken over Gent. Toch werd er nog jaren gebakeleid over de wenselijkheid en het beste traject voor een kanaal Schelde-Leie. Het moeilijkste probleem was dat er tussen beide waterlopen een heuvelrug lag, die alleen te overwinnen was met heel wat sluizen en andere kunstwerken (o.m. een watertunnel, de 'sousterrain' van de Keiberg in Moen, in de jaren 70 afgegraven).

Uiteindelijk werd gekozen voor een tracé tussen Bossuit aan de Schelde en textielcentrum Kortrijk aan de Leie. De graafwerken gingen van start in 1857 en werden voltooid in 1861. Het oorspronkelijke kanaal was met zijn 16,5 km enkele honderden meter langer dan nu (15,4 km). Door een rechttrekking van de Leie werd er een stukje van afgeknipt en mee gedempt met de Leiekronkel die thans het Koning Albertpark vormt.

De graafwerken werden helemaal manueel uitgevoerd, door 1.100 arbeiders met pioche, spade, schop en kruiwagen. De arbeidsomstandigheden moeten erbarmelijk zijn geweest; verschillende gravers verloren het leven, onder meer bij grote verzakkingen. Zie ook mijn eerder stuk.

Schaeken

Toch is het project winstgevend geweest voor het consortium van banken en aannemers dat het uitvoerde. Een van de bazen van dat consortium was Pieter Schaeken, afkomstig van Oostende, en een van de grootste aannemers van spoorwegenaanleg van het land. Hij was zo slim dat hij zijn familie de hele vaartoever op Kortrijks grondgebied achter de Stasegemsestraat en tot aan de Gentsesteenweg liet opkopen nog voor zijn graafploegen zo ver waren geraakt. Zodra er water stond in de nieuw gegraven vaart ter hoogte van zijn familie-eigendommen, waren die gronden op korte tijd zoveel meer waard. Het domein werd te gelde gemaakt door het stelselmatig te verkavelen. De straat die de percelen ontsloot kreeg van het stadsbestuur de naam 'Schaekenstraat'.

Groeningekaai 17

Diezelfde Pieter Schaeken bouwde in het vooruitzicht van een industriële ontwikkeling op de oevers van de nieuwe vaarweg een complex van binnenhavenopslagplaatsen in de Groeningekaai. Een paar jaar na de voltooiing van het kanaal bouwde hij in 1863 een dwars op de Groeningekaai ingeplant magazijn (thans Groeningekaai nr. 17) in ... Doornikse kalksteen. Precies voor de aanvoer van dergelijk kostbaar bouwmateriaal was de vaart Kortrijk-Bossuit gegraven!

Dat langgestrekte gebouw werd in 1870 weggestopt achter een tweede magazijn dat aan de Groeningekaai zelf werd gebouwd. Maar je kan het bewonderen vanuit het gat in de straatwand van de Vaartstraat (nr. 130). Het heeft de allure van een middeleeuwse, bijna romaanse kloostergang met zijn "opeenvolgende parallelle beuken met puntgevel met topstuk, doorboord door grote rondbogige poortopeningen deels later verbouwd tot vensters". Zo staat het beschreven in de officiële Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Het interieur wordt gekenmerkt door "een uitzonderlijke dakconstructie bestaande uit standvinken die de trekbalken ondersteunen waarboven de gordingenkap met steeksschoren ligt". Het gebouw is beschermd als monument en heeft intussen een zinvolle herbestemming gevonden door de vestiging van een decoratiebedrijf (Odilon Creations).

schaeken 2

Groeningekaai 14

In 1870 bouwde Pieter Schaeken een tweede stapelplaats, deze keer op de Groeningekaai (nr. 14) zelf en voorzien van een hefbrug (palang) om rechtstreeks schepen te kunnen lossen en laden vanuit het magazijn over de Groeningekaai. Die stalen hefbrug is enkele jaren geleden gedemonteerd, maar in de gevel zijn boven elk laadluik nog de katrollen te zien.

De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed heeft woorden te kort om het merkwaardige - "zeer beeldbepalende" - pand te beschrijven: " Langgestrekt bakstenen volume onder zadeldak bekleed met zwarte en rode Vlaamse pannen. Gevelritmering door de dakvensters met puntgevels die de lijstgevel doorbreken. Rondbogige laadluiken met erboven lichtgleuf en behouden katrol. Aflijnende lisenen rustend op bakstenen consooltje in de vorm van een omgekeerde ziggurat. Aflijnende geprofileerde bakstenen lijst. Hoeken gemarkeerd door pilasters. Begane grond in oorsprong geritmeerd door rondbogige muuropeningen".

schaeken 4

Jammer genoeg is het gebouw erg verminkt. De officiële bescherming dateert pas van 2005 (door Vlaams minister Paul Van Grembergen, Spirit) en daarvoor was er weinig waardering voor de erfgoedwaarde van de oude - zwart van het roet - magazijnen. Zonder rekening te houden met de oorspronkelijke rondbogige toegangspoorten werden  niet minder dan 21 garagepoorten in de gevel gewrongen onder knullig geplaceerde betonnen balken. Waar de magazijnen slechts waren ingedeeld in drie stapelplaatsen, zijn er om de garages af te bakenen willekeurig tussenwanden geplaatst. De verbouwingen waren zo amateuristisch dat het gebouw op instorten stond. Om dat te voorkomen werd een zware metalen stutconstructie tegen de gevel geplaatst. Kortom, het trok op niets meer.

De redding

Maar onverwacht komt dan toch de redding van dit interessante stuk industrieel patrimonium. Voormelde investeerder ziet er brood in om de magazijnen een nieuwe bestemming te geven en de gevels bovendien in hun oorspronkelijke glorie te herstellen. De klunzige garageboxen verdwijnen en maken plaats voor acht woningen, een onder elke dakkapel met herstel van de autenthieke rondbogige poortopeningen en ramen. De drie historische interne scheidingsmuren blijven behouden; de garagewanden in triplex en karton verdwijnen, en voor de opsplitsing in woningen komen nieuwe dwarse scheidingsmuren in de stijl van het gebouw. De bestaande mansardes in het dak worden behouden en hersteld. Bijkomende dakopeningen zijn niet toegelaten aan de kadekant; in de achtergevel mogen wel veluxramen (dakvlakramen) worden aangebracht. Zelfs de katrollen in de topgevels moeten behouden blijven.

schaeken 5

De woningen krijgen maximaal drie bouwlagen. Ook het oorspronkelijke gebouw had een zolderverdieping, en die ruimte onder het hoge dak kan blijkbaar nog in twee gedeeld worden. De hele verbouwing moet gebeuren onder toezicht van de administratie Bouwkundig Erfgoed. Om de herstelde eenheid van het pand te garanderen, moeten de toekomstige eigenaars van de woningen bij aankoop een overeenkomst ondertekenen. Door de ontwikkelaar moet daarvoor een 'zakelijk statuut' en een 'huishoudelijk reglement' uitwerken om het uniforme karakter van het totaalproject te vrijwaren. Een van de regels is dat er een jaarlijkse vergadering van de eigenaars wordt bijeengeroepen om het beheer en het gezamenlijke onderhoud van de acht woningen te organiseren.

Intussen kan men al een idee krijgen van hoe het wordt. Aan de kant van de Vaartstraat zijn op basis van een eerdere bouwvergunning al twee van de acht woningen in restauratie. De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed is vol lof over de gevel aan de Vaartstraat maar beschrijft die nog in zijn niet-gerestaureerde toestand: "fraai uitgewerkte puntgevel met blinde halfronde vensters en centrale rondboognis. Op de begane grond werden de halfronde vensters later toegemetst cf. verschillende kleur baksteen. Later toegevoegde garage onder latei. Deels vrijstaande achtergevel tussen de twee parallelle beuken (cf. plan) getypeerd door de boven de kroonlijst doorgetrokken puntgevel met topstuk, gekenmerkt door de rondboognissen en -vensters. Aflijnende pilasters met eenvoudig kapiteel. Centrale steekbogige poortdoorgang die de beide magazijnen verbindt".

schaeken 6

Ondertussen is de gevel onder de eerste twee puntgevels al hersteld. De toegemetste ramen zijn weer opengemaakt. De garagepoorten zijn verwijderd en de oorspronkelijke poortopeningen zijn herbouwd. En het roet is van de gevel gewassen. Het resultaat is prachtig. Beide woningen dienen dan ook als voorbeeld voor de andere zes.

Door het herstel van de erfgoedwaarde van dit industrieel-archeologisch patrimonium krijgen de acht woningen extra cachet. En bovendien is de ligging aan de waterkant mooi meegenomen. De buurt kan een dergelijke opkikker best gebruiken.

 

schaeken 3

Delen

21:27 Gepost door Marc Lemaitre in Algemeen | Permalink | Commentaren (1) |  Facebook |

Commentaren

j'apprecie votre site internet et je me permet de mettre un lien vers le mien . n hesitez pas a visiter !

Gepost door: serrurier paris | 21-02-15

De commentaren zijn gesloten.